naar deel 3

Terugblik op de twintigste eeuw (2)
De Höftekerk voor de verbouwing van 1923. Het gebouw is zuiver achthoekig.
Na de eerste Eerste Wereldoorlog (1914-1918) was het zaak om in ons land de boel, voornamelijk economisch, weer op de rails te krijgen. En dat lukt aardig. Ook hier in Hardenberg en Heemse. Steeds meer wegen worden verhard en er wordt wat meer geld uitgegeven (vooral door de rijkeren onder de bevolking) aan luxere goederen, zoals een radio. Een auto of een telefoon was echter nog maar weggelegd voor weinigen. De Voorstraat wordt beklinkerd en later zelfs van een soort asfalt voorzien.
In 1923 breidt de gereformeerde kerk van Hardenberg, de Höftekerk, uit, waardoor het gebouw voortaan niet meer achtkantig is. Dit gebouw staat overigens op een historische plek: hier stond in de Middeleeuwen het bisschoppelijke kasteel in de tijd dat Hardenberg een vestingstadje was. In Heemse wordt in 1923 een nieuwe hervormde school geopend aan de Hessenweg. Ook de gereformeerde kerk in Heemse wordt in de jaren twintig verbouwd. De kerk krijgt onder meer een torenspits.
De gereformeerde kerk te Heemse met een torenspits

De marechausseekazerne en de Hambergs- of Waaymansmolen. Deze foto dateert van rond de eeuwwisseling.

 Ondanks het uitdiepen en verbreden van de Vecht begin deze eeuw, blijft ze vaak voor wateroverlast zorgen. Zo is in 1926 de situatie zeer kritiek, in Dalfsen is er zelfs een dijkdoorbraak. Drie jaar later is de winter zo streng (temperaturen tot -25 graden) dat je met een auto op het ijs van de Vecht kon rijden. Veel waterputten bevroren, evenals een groot deel van de aardappelvoorraad. Een grote ramp voor de boeren. Tot nu toe was een groot deel van de bevolking in Heemse boer, boerenarbeider of turfmaker van beroep. Maar dat begint langzaam te veranderen. In 1929 vestigt zich in Hardenberg een echte textielfabriek: de ELTEM. Deze fabriek groeit als kool en verschaft veel mensen werk. Net als de alsmaar groeiende zuivelfabriek 'Salland' aan de Stationstraat. In 1937 werd er naast deze fabriek door de coöperatie een gigantische graansilo gebouwd. Deze kwam vlakbij de maalderij en de Waaymansmolen te staan, die zich op het huidige parkeerterrein van de Gamma bevond.

Het hoogtepunt van de veenarbeid was ondertussen voorbij. Steeds meer mensen kwamen daardoor zonder werk te zitten. Daarbij kwam in de jaren '30 nog de wereldwijde economische crisis. Het gevolg: elke dag lange rijen werklozen die staan te wachten om een stempeltje op hun werklozenkaart te krijgen. Ondertussen werd de woonsituatie van sommigen er niet beter op. Tot in de jaren dertig komt het in onze omgeving voor dat complete gezinnen nog in plaggenhutten leven!
Een voorbeeld van een slechte woonsituatie in Bergentheim. In deze 'keet' woonden in 1936 nog vijftien mensen.
Lichtpunt in deze ellende was de bouw van het eerste ziekenhuis in Hardenberg. Mogelijk gemaakt dankzij een testamentaire gift van 100.000 gulden van mevrouw Röpcke-Zweers. De gemeente probeert ondertussen zoveel mogelijk werk te verschaffen. Zo wordt onder meer flink aan de haven gewerkt en wordt in 1937 de Baalderes afgegraven om de Hardenberger Mars (land dat voor 30 jaar terug aan de andere kant van de Vecht lag) op te hogen. Daar was vier jaar eerder, ook in het kader van werkverschaffing, een groot zwembad aangelegd.
Het vroegere ziekenhuis 'Röpcke-Zweers' stond aan de Stationsstraat.
De hervormde kerk te Heemse met de gloednieuwe aanbouw.
 Toch was het niet alleen maar kommer en kwel. Zo wordt in 1935 Hardenberg aangesloten op de waterleiding. De zeven stadspompen konden verwijderd worden. Ook het gebruik van elektriciteit neemt toe. Smid Amsink is de eerste smid die overgaat tot het elektrisch lassen. Door al de modernisatie is de klepperman niet meer nodig. In 1933 wordt de laatste klepperman eervol ontslagen. In 1937 besluit de hervormde kerkeraad in Heemse tot verbouwing van 'hun' meer dan 600 jaar oude kerkje. Er is geen geld om een tweede kerk te bouwen, dus wordt aan het bestaande gebouw een zijvleugel toegevoegd.
Ook het uit 1805 daterende stadhuis in de Voorstraat breidt dit jaar uit (nu Historiekamer). Tot slot nóg een teken van vooruitgang: in 1939 wordt het 'Armenkerkhof' op de Haar, de speciale begraafplaats voor zwervers en 'asocialen' aan de Haarweg, gesloten. Een eind verder lag het werkkamp 'De Molengoot', waar 'luiaards' en werklozen te werk werden gesteld. Dit kamp is vooral bekend vanwege de jaren die zouden volgen.
Het oude raadhuis van Hardenberg vóór de verbouwing van 1937 (nu HistorieKamer). Tevens is op deze foto te zien dat de hervormde kerk van Hardenberg vroeger de ingang aan de Voorstraatzijde had).

Nog enkele andere feiten:
1923 Het radiotoestel wordt gepromoot o.a. voor het eerst door bedrijven reclame te laten maken via de radio
1925 Borculo (Gelderl.) wordt getroffen door een hevige windhoos: 2000 mensen worden dakloos
1926 De geref. ds. Geelkerken wordt door de synode te Assen uit z'n ambt gezet omdat hij twijfelt aan de waarheid van het scheppingsverhaal
Het warenhuis de Bijenkorf in A'dam wordt als eerste gebouw in Nederland voorzien van roltrappen
1932 De Afsluitdijk wordt voltooid. Het water ten zuiden van de dijk wordt voortaan 'IJsselmeer' genoemd en het water ten noorden ervan 'De Waddenzee'
1933 De NSB houdt haar eerste landdag
1934 Marinus van der Lubbe wordt in Duitsland onthoofd als straf voor het in brand steken van het gebouw van de Duitse Rijksdag
1935 Het A.N.P. wordt opgericht
1937 Prinses Juliana trouwt met prins Bernhard
1938 Prinses Beatrix wordt geboren
Philips vindt de televisie uit
De regering krijgt veel kritiek omdat ze nauwelijks Joodse vluchtelingen opneemt
1939 Het scheerapparaat wordt uitgevonden
Oorlog in Europa. Nazi-Duitsland valt Polen binnen. Nederland wil neutraal blijven.
De Nederlandse krijgsmacht wordt verdrievoudigd i.v.m. de internationale spanningen in Europa