Oude zerken bekeken `(recente foto's bezoek aan graven Van Riemsdijk)

Een aantal oude grafstenen bestaan uit een enkele letter en zijn zeer moeilijk te dateren. De oudste liggende steen dateert uit 1656. Hier ligt onze oud-burgemeester Woelert Willems begraven. Ernaast liggen diens zonen Willem en Woelert Woelerts. Ook enkele prominente personen als de Van Borne's, Van Riemsdijks, Crulls etc. zijn hier ter aarde besteld; enkelen eind 17e eeuw.

Door de eeuwen heen zijn de opschriften door erosie afgesleten of vanwege mosbegroeiing onleesbaar geworden. Ook zijn enkele zerken gebarsten, waarschijnlijk doordat ze verplaatst zijn.

De vroegste grafstenen dateren uit de XVIIe eeuw. De meerderheid van de zerken behoren tot het eigendom van het geslacht Van Riemsdijk. Opvallend is op het oude kerkhof eerst al de omstandigheid, dat nagenoeg alle zerken uit de bekende Bentheimersteen zijn vervaardigd.

Hetgeen daarnaast bovendien de aandacht vraagt is het feit dat talrijke elementen van versiering, zoals die voorkomen op menig bewerkt object een verbluffende gelijkenis, ja zelfs een duidelijke uniformiteit vertonen met die, welke toegepast zijn op de grafstenen in de voormalige graafschap Bentheim. We doelen hierbij niet alleen op lettertype, bladmotieven, lijstwerk en cartouches, maar voornamelijk ook die van gehele wapen-afbeeldingen, die in tekening, tracering en afmetingen van dekkleden, helmen en helmtekens geheel of bijna geheel gelijk van allure zijn.

Beschrijving van de oudste stenen (daar waar een * geplaatst is, begint een volgende regel op de grafsteen).

De volgende zeven zerken kunnen we op de kaart terug vinden op regel A-10.

Zerk 048:

Een liggende zerk als no. 049. De inscriptie hier in een cartouche boven het ovaal waarin dezelfde afgesleten wapen-alliantie: A^o 1679 DEN 1 FEBERWARI IS DEN * EERBAREN ONT FROMER HARMEN * VAN BORNE IN SIIEN LEVEN BOR: * GERMEESTER EN KARCKMEESTER ALHIER DISER STADT HARDENBERG * IS GODT SALIICHLICK IN DEN * HEEREN ONTSLAPEN OUDT SIJEND, * 79 JAEREN VORWACHTENDE EENE * SALIGE VPSTANDINGE IN KRISTO * AMEN.

Zerk 049:

Een zerk als voren; dubbelbreed: A^o 1672 DEN 17 NOVEMBr: * IS GESTORVEN DE EER EN * DEVCHTRIJKE VROVW HERMTIEN GERRITS BLOEMERTS HVISVROVW * VAN HERMAN VAN BORNE BVRGER * MEESTER EN KERKMEESTER ALHIER * VERWACHTENDE ALHIER EEN ZALIGE OPSTANDING IN CHRISTO. Lager in medaillon twee volle wapens, naast elkaar, uitgesleten.

Zerk 051:

Liggende zerk. HIER RUST * LUBBERTUS BOSCH * GEBOREN TE EMMELENKAMP * DEN 2 MAART 1793 * OVERLEDEN TE HARDENBERGH * DEN 16 JANUARIJ 1860 * SEDERT DEN 16 DECEMBER 1816 PREDIKANT * BIJ DE HERVORMDE GEMEENTE * TE HARDENBERG. (Lubbertus was een zoon van de kooplieden Derk Bosch en Lucretia Satink en huwde twee maal, achtereenvolgens met Jacoba Hoenderken en Johanna Frederika Hamilton of Silverton Hill).

Zerk 052:

Liggende zerk. HIER RUST * JOHANNA FREDERIKA HAMILTON * OF * SILVERTON HILL * GEBOREN TE HALDEREN 27 OCTOBER 1803 * OVERLEDEN 2 FEBRUARIJ 1868 * ECHTGENOOTE VAN * LUBBERTUS BOSCH * IN LEVEN PREDIKANT TE HARDENBERG. (zij was dochter van Johannes Hamilton of Silverton Hill, kapitein der infanterie, plaatsmajoor te Sas van Gent en Tholen, visiteur der in- en uitgaande rechten te Gramsbergen en van Aleida Wilhelmina Richter; zij was zuster van de rijksontvanger Theodoor Christian Wilhelm, die vergeefs om de Nederlandse adel vroeg als 'kleinzoon van een Schotsen Lord').

Zerk 053:

Liggende zerk als alle vorige. Wapen van Van Riemsdijk in hoog relief, ondersteund door een zogenaamde arabesk in Lodewijk XVI-stijl. Terzijde van het schild twee griffioenen als schildhouders; dekkleden ontbreken. Mr. LUCAS JACOBUS VAN RIEMSDIJK * ACHTEREENVOLGENS GRIFFIER BIJ HET KANTONGERECHT TE ALMELO * SCHOOLOPZIENER IN HET ZESDE DISTRICT * VAN OVERIJSSEL, LID DER PROVINCIALE * STATEN VAN OVERIJSSEL, KANTONRECHTER * TE OMMEN, LID VAN DE GEMEENTE RAAD * VAN STAD OMMEN EN LAATST OFFICIER * VAN JUSTITIE BIJ DE ARRONDISSEMENTS * RECHTBANK TE HEERENVEEN * ECHTGENOOT VAN MARIA ELISABETH KREENEN * EERDER WEDUWNAAR VAN JACOBA * ENGELINA ELISABETH HESSELINK * GEBOREN TE HARDENBERGH * DEN 20 OCTOBER 1833 * EN OVERLEDEN TE UTRECHT * DEN 6 JANUARI 1876. (hij was zoon van Dr. Frans Willem van Riemsdijk en Anna Catharina Christina Hoenderken, hij trad zoals vermeld twee maal in het huwelijk en werd op 10 januari 1876 begraven op het oude kerkhof van Nijenstede).

Zerk 054:

Een wapen op een gewoon schild: een lelie. Het wapen gedekt door een kroon van 5 parel-driehoekjes, elk uit drie parels; omgeven door een versiering van takjes. ANNA CATHARINA CHRISTINA HOENDERKEN * WEDUWE VAN * Dr. FRANS WILLEM VAN RIEMSDIJK * GEBOREN TE STAD HARDENBERGH DEN 27 JANUARI 1803 * OVERLEDEN TE HELLENDOORN * DEN 31 MAART 1884. (Anna Catharina Christina Hoenderken is op 13 februari 1803 gedoopt in de kerk te Hardenberg als dochter van Lucas Hoenderken en Hermanna Elisabeth van Riemsdijk).

Zerk 055:

Liggende zerk met in medaillon het wapen van Van Riemsdijk. FRANS WILLEM VAN RIEMSDIJK * DOCTOR IN DE GENEES EN VERLOSKUNDE * EN CHIRURGIJN BEURTELINGS LID * EN PLAATSVERVANGEND LID VAN DEN * GENEESKUNDIGEN RAAD VAN OVERIJSSEL * EN DRENTHE ECHTGENOOT VAN ANNA * CATHARINA CHRISTINA HOENDERKEN * GEBOREN TE HARDENBERGH * DEN 10 DECEMBER 1803 * EN ALDAAR OVERLEDEN * DEN 25 MEI 1875. (hij was het 2e kind van dr. Antoni van Riemsdijk en Anna Charlotte Soeters, hij huwde te Hardenberg met Anna Catharina Christina Hoenderken en is op 29 mei 1875 begraven).

Op regel A-15 ligt deze oude grafzerk:

Zerk 079:

Een zerk waarop in het midden een medaillon, waarbinnen wederom twee volle wapens, die afgesleten zijn, naast elkaar. Beide helmen zijn gedekt met een wrong en het helmteken van 1. was waarschijnlijk een gewone vlucht; dat van het tweede is mogelijk afwijkend. In een cartouche boven het medaillon: ANNO 1673 DEN 19 APRIL * IST GESTORVEN DE EER EN * DEVGHTRIICKE VROVW AELTIEN * HARMSEN HVISVROUW VAN * BERENDT VAN BORNE BVRGER: * MEESTER ENDE OLDERLINCK * ALHIER * VERWACHTENDE ALHIER EEN * ZAELIGE OPSTANDINGE IN CHRISTO.

Op regel A-16 liggen de volgende drie zerken:

Zerk 084:

De inscriptie van deze zerk is sterk afgesleten; zij betreft Gerrit Crull.

Zerk 085:

HIER RUST * HET STOFFELIJK DEEL * VAN JOHANNA SANTMAN * ECHTGENOOTE VAN * GERRIT CRULL, * OVERL. 23 NOVEMBER 1867 * TE VEENEBRUGGE IN DE GRAAFSCHAP BENTHEIM * KONINGRIJK PRUISSEN * IN DEN OUDERDOM VAN * RUIM 80 JAREN. (deze zerk, een liggende, evenals de beide volgenden, lag met die twee in 1973 nog binnen een hek, anno 1997 is het hek verdwenen; deze zerk, zowel als de middelste zijn groter dan het normale type; zij zijn voorzien van een prachtige randversiering op de wijze van een eierlijst, terwijl het grootste deel van het oppervlak ingenomen wordt door een groot medaillon, waarboven een festoen en waaronder twee gekruiste lauwertakken. De middelste van deze drie zerken heeft een wat hoger uitgevoerd relief).

Zerk 086:

Twee gekruiste lauwertakken. RUSTPLAATS * VAN DEN HEER DIRK HERMAN CRULL * GEB: TE VEENEBRUGGE PROV: HANNOVER * 8 JULI 1823 * OVERL: ALDAAR 3 JULI 1854 * EN VAN DEN HEER * HENDRICUS LAMBERTUS CRULL * GEB. TE VENEBRUGGE PROV: HANNOVER * 9 MAART 1829, * OVERL. ALDAAR 24 FEBR: 1908.

Op regel A-17 vinden we de volgende acht oude grafzerken:

Zerk 092:

Een brede, liggende zerk met inscriptie in Romeinse kapitalen: ANNO 1716 DEN 10 MAIJ IS IN * DEN HEER ONTSL(apen) ...... * IOAN (van Borne) * BVRGEM(eester) (en karckmee)STER * TOT (Hardenbergh) * (oudt sijend 5)8 IAER ...... * ...... * ...... Een wapen (van Van Borne) in een ovale omlijsting; de zerk is sterk afgesleten. (het betreft hier Jan van Borne, koper van een gedeelte van de havezate Venebrugge, burgemeester, verwalter-scholtes en ouderling te Hardenberg; in 1717 ging zijn eigendom over op dochter Christine van Borne).

Zerk 094:

Een liggende zerk, waarop een treurboom; lager: HIER RUST * CORNELIS JOHANNES VAN RIEMSDIJK * OUD BURGEMEESTER VAN STAD HARDENBERGH * WEDUWNAAR VAN CAROLINA JOHANNA CRULL * GEB: TE STAD HARDENBERGH 1 MEI 1810 * OVERL: TE AVEREEST 8 NOV: 1881. (hij was theologiestudent te Leiden; grondeigenaar; zoon van dokter Antoni van Riemsdijk en Anna Charlotte Soeters; gehuwd met achtereenvolgens Ottonia Hoenderken en Carolina Johanna Crull, hij is op 12 november 1881 begraven).

Zerk 095:

Een liggende zerk, waarop in hoog reliëf het volle wapen van Van Riemsdijk, ondersteund door een zogenaamde arabesk in Lodewijk XVI-stijl is afgebeeld. Terzijde van het schild twee griffioenen als schildhouders; dekkleden ontbreken. HIER RUST ANTONI VAN RIEMSDIJK * BURGEMEESTER DER GEMEENTE HAVELTE * GEBOREN TE HARDENBERGH DEN 26 MAART 1845 * EN OVERLEDEN ALDAAR DEN 4 AUGUSTUS 1877 * ECHTGENOOT VAN HERMANNA SLINGENBERG. (hij was zoon van dokter Gerrit Willem van Riemsdijk en Hermanna Henderica Crull; hij trouwde te Coevorden met Hermanna Slingenberg, hij is begraven op 8 augustus 1877).

Zerk 096:

Voorstelling van de slang, die zijn staart in de bek houdt, de zgn. oeroeboeros. HIER RUST * VROUWE * CAROLINA JOHANNA CRULL * ECHTGENOOTE VAN DEN HEER * CORNELIS JOHANNES VAN RIEMSDIJK * TE HARDENBERGH GEBOREN * DEN 20 JANUARIJ 1813 * EN OVERLEDEN DEN 20 JANUARIJ 1866. (Carolina Johanna is geboren op de Nijbergh/De Belt te Venebrugge, als dochter van Gerrit Crull en Johanna Santman, ze stierf op haar verjaardag).

Zerk 097:

OP DEN 31 MAART 1840 OVER * LEED TER STEDE HARDENBERGH * IN DEN OUDERDOM VAN RUIM 65 * JAREN DE WEL ED. ZEERG. HEER * A. VAN RIEMSDIJK MED. DOCTOR * LID DER PROVINCIALE COMMISSIE * VAN ONDERZOEK EN TOEVOOR * ZIGT DER GENEESKUNDE * DER STATEN VAN OVERIJSSEL * BURGEMEESTER DER GEMEENTE * AMBT HARDENBERGH OPENBAAR * NOTARIS ENZ. ENZ. * ECHTGENOOT VAN VROUWE A.C. SOETERS. Lager in een medaillon het volle wapen Van Riemsdijk. (Antoni was aan het einde der XVIIIe eeuw secretaris van Stad Hardenberg, waar hij in 1805 van het stadhuis de eerste steen legde; in 1811 maire aldaar, later burgemeester en secretaris van ambt en stad Hardenberg en sedert 1818 burgemeester van ambt Hardenberg alleen; vroedmeester te Hardenberg; getrouwd te Lage (graafschap Bentheim) met Anna Charlotte Soeters).

Zerk 098:

OP DEN 26 JUNIJ 1841 OVER * LEED TER STEDE HARDENBERGH * IN DEN OUDERDOM VAN 61 JAREN * VROUWE A.C. SOETERS WEDU * WE VAN WIJLEN DEN WELEDEL * ZEERG. HEER A. VAN RIEMSDIJK * MED. DOCTOR ENZ. ENZ. Aan de voet van de steen een medaillon, waarin een ruitvormig schild, waarop een kroon rust van 3 parels en op de zijden een fleuron. Het wapen is gevierendeeld: 1. en 4. waarschijnlijk een klauw van een roofvogel; 2. en 3. een lelie; over alles heen een hartschild, beladen met een aanziende ossenkop. (Anna Charlotte Soeters is rond 1780 geboren te Goor als dochter van Cornelis Soeters en Johanna Borcherts).

Zerk 099:

In een medaillon het wapen van Van Riemsdijk. HIER RUST DE HEER GERRIT WILLEM VAN RIEMSDIJK * IN LEVEN DOCTOR IN DE GENEES HEEL- EN VERLOSKUNDE EN LID VAN DEN * GENEESKUNDIGEN RAAD VOOR DE PROVINCIEN * OVERIJSSEL EN DRENTHE * ECHTGENOOT VAN * HERMANNA HENDRIKA CRULL * GEBOREN TE HARDENBERG DEN 20 APRIL 1815 * EN OVERLEDEN ALDAAR DEN 28 FEBRUARI 1891. (hij was zoon van Antoni van Riemsdijk en Anna Charlotte Soeters en is tweemaal getrouwd geweest, achtereenvolgens met Hermanna Elisabeth Bosch en Hermanna Hendrika Crull).

Zerk 100:

Een liggende zerk evenals de vorige stenen. Voorstelling van een treurboom onder een afdak. HIER RUST * VROUWE HERMANNA HENDRIKA CRULL * WEDUWE Dr: G.W. VAN RIEMSDIJK * GEB: TE VENEBRUGGE IN HANOVER 19 DEC: 1821 * OVERL: TE HARDENBERG 7 JAN: 1904. (Hermanna Hendrika is geboren op de Nijbergh/De Belt te Venebrugge als dochter van de kooplieden Gerrit Crull en Johanna Santman).

Op regel A-25 vinden we de volgende zeer oude zerk:

Zerk 166:

Een brede, liggende zerk. ASSYN WOLTERS * LUCAS ASSYES 1674 * ASSUERUS ...... DEN * MARRIENBERGH ...... VADER * DEN 7 DEC: 1699 * EN MOEDER ...... MAIJ 1700 * GESTOR(ve) ...... HIER * BEGRAE(ven).... IST.

Op regel A-27 liggen de oudste zerken van dit kerkhof:

Zerk 184:

Liggende zerk. Binnen een eenvoudig cartouche: A^o 1678 DEN 29 IANWA: * RIJ IS DEN EERBAREN ONT * FROMER WOELERDT WIL: * LEMS IN SIEN LEVEN BOR: * GEMEESTER ALHIER DIESER * STADT HARDENBERG IS GODT * SALICHLICK IN DEN HEEREN ONTSCHLAPEN. Lager een cirkel, waarbinnen een merk (een weerhaak, de einden beiden naar links omgeslagen, overschuin gekruist met een latijns kruis).

Een klein zerkje. ANNO 1656 DEN 15 NOVEMB. * IS GESTORFEN * WILLEM WOLERS. Een zelfde merk tussen gelijke letters als de vorige zerk.

Zerk 186:

Een kleine zerk, liggend. ANNO 1656 * DEN 27 SEPTE(mber) * IS GESTRFE(n) * WOELERT WOLERS. Een merk, staande weerhaak, waardoorheen naar schuin rechts gekruist een latijns kruis, tussen de letters W.W.